Chi phí thức ăn chiếm khoảng 60 – 70 % tổng chi phí chăn nuôi, việc tự chủ nguồn dinh dưỡng bằng cách tự phối trộn và ép cám viên tại nhà đang trở thành giải pháp cốt lõi giúp bà con nông dân tối ưu hoá lợi nhuận
Tuy nhiên, mỗi loại gia súc, gia cầm có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách làm cám viên cho gà, lợn, vịt nhanh lơn chi tiết từ công thức đến chọn nguyên liệu
Vì sao nên tự làm cám viên cho gà, lợn ,vịt
Giá thức ăn chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí chăn nuôi, việc tận dụng nguồn nguyên liệu địa phương để tự sản xuất cám viên đang trở thành xu hướng của nhiều trang trại với những lợi ích:
- Giảm từ 20-40% chi phí thức ăn so với sử dụng hoàn toàn cám công nghiệp
- Chủ động nguyên liệu theo mùa vụ
- Hạn chế chất bảo quản và phụ gia không cần thiết
- Có thể điều chỉnh khẩu phần phù hợp từng giai đoạn phát triển của vật nuôi
- Cám viên ít rơi vãi hơn cám bột, vật nuôi dễ ăn và giảm hao hụt
Đặc biệt, khi ép thành viên, nguyên liệu được nén chặt nên dễ bảo quản, vận chuyển và hạn chế việc vật nuôi lựa chọn thức ăn
Nguyên liệu ép cám viên cho gà, vịt, lợn
Tuỳ từng vật nuôi mà công thức sẽ khác nhau, tuy nhiên phần lớn sẽ có những nguyên liệu sau;
- Nhóm tinh bột cung cấp năng lượng: ngô hạt; thóc trấu, gạo, sắn, khoai, tấm
- Nhóm protein phát triển cơ bắp, tăng trọng nhanh: khô đậu, bột cá, bã đậu..
- Nhóm chất xơ; rau xanh, thân cây chuối, cỏ voi..
- Chất khoáng và vitamin tăng sức đề kháng: bột sò, bột xương,..
Công thức làm cám viên chi tiết cho vật nuôi
Mỗi giai đoạn phát triển của vật nuôi đòi hỏi một chế độ dinh dưỡng nghiêm ngặt khác nhau.
Công thức làm cám viên cho gà
Gà là loại có hệ tiêu hoá ngắn, dạy dày cơ học khoẻ nhưng hấp thụ chất xơ kém. Do đó, công thức cần ưu tiên nhóm tinh bột và đậm chất lượng cao để gà nhanh lớn, chắc thịt và cho trứng đều
- Ngô hạt: 45%
- Cám gạo: 20%
- Sâu canxi tươi ( hoặc bột cá, khô bã lạc): 20%
- Ốc, hoặc bột vỏ sò ( bổ sung canxi tạo vỏ trứng và xương): 5%
- Rau xanh băm nhỏ: 5%
- Premix vitamin và muối ăn: 5%
Công thức này phù hơp với gà thịt từ 1 tháng tuổi trở lên. Nếu nuôi gà đẻ có thẻ tăm thêm canxi bằng bột sò
Công thức làm cám viên cho lợn (heo thịt giai đoạn choai và vỗ béo)
Hệ tiêu hoá của lợn cần sự cân bằng lớn giữa tinh bột và đậm để tích luỹ nạc, đồng thời hàm lượng chất xơ vừa phải để kích thích nhu động ruột mà không làm loãng độ dinh dưỡng
- Bột ngô ( hoặc bột sắn): 45%
- Cám gạo: 25%
- Bột cá: 15%
- Bã dầu lạc (hoặc bã đậu nành): 10%
- Thân chuối hoặc rau băm nhỏ: 4%
- Muối khoáng và men tiêu hoá: 1%
Công thức làm cám viên cho vịt ( vịt thịt và vịt nước)
Vịt là loài thuỷ cầm phàm ăn, tăng trưởng nhanh về khung xuongw và lông trong giai đoạn đầu, đặc biệt ưa thích các loại đạm tươi từ tôm, cua, ốc và có khả năng tiêu hoá chất xơ tốt hơn gà
- Bột ngô hoặc ngô hạt: 40%
- Cám gạo: 25%
- Ốc bươu vàng hoặc cá tạp: 20%
- Bột đậu nành: 10%
- Rau muống băm nhỏ: 4%
- Khoáng vi lượng : 1%
Quy trình 4 bước làm cám viên chuẩn kỹ thuật
Sau khi đã chuẩn bị nguyên liệu, quy trình ép cám viên quyết định trực tiếp đến hình thức và độ bền của viên cám thành phẩm
Bước 1: trộn đều và kiểm tra độ ẩm hỗn hợp
- Trộn khô tất cả các loại bột nhóm vi chất trước, sau đó cho nhóm đạm tươi ( ốc, cá) và chất xơ vào trộn sau
- Dùng tay nắm chặt một nắm hỗn hợp nguyên liệu; nếu nắm lại thành cục nhưng khi buông tay không bị vỡ và không có nước rỉ qua kẽ ngón tay là được
- Đảm bảo độ ẩm hỗn hợp khoảng 15 – 20%
Bước 2: Khởi động và chạy máy
- Kiểm tra nguồn điện (1 pha hoặc 3 pha) tuỳ theo công suất máy
- Trước khi đổ nguyên liệu chính thức, bà con nên cho một ít hỗn hợp cám trộn với ít nước hoặc dầu ăn vào máy trước để bôi trơn mặt sàng, giúp hệ thống quả lô và mặt sàng ép trơn, tránh bị kẹt cứng
Bước 3: Ép cám tạo hình viên
- Đổ từ từ nguyên liệu vào phễu nạp, quả lô quay tròn sẽ tì chặt, nghiền nén nguyên liệu đi qua các lỗ sàng dưới áp lực lớn. Lực ma sát sinh nhiệt khoảng từ 60 – 70 độ
- Bà con có thể điều chỉnh than gạt cắt cám ở dưới mặt sàng để thay đổi độ dài ngắn của viên cám (từ 0.8 – 2cm) cho phù hợp với từng vật nuôi
Bước 4: Phơi và bảo quản thành phẩm
Viên cám vừa ép có thể cho vật nuôi dùng ngay hoặc phơi khô dùng dần
Viên cám vừa ép xong còn nóng và ẩm tuyệt đối không được đóng bao ngay vì cám sẽ bị hấo hơi và mốc, hãy rải đều cám ra bạt sạch, phơi dưới nắng mặt trời hoặc đưa vào máy sấy nhiệt 10 khay làm khô.
Viên cám đã nguội và khô giòn, tiến hành đóng bao tải có lót nilong bên trong, bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát để cho vật nuôi ăn dần
5 sai lầm cần tránh khi làm cám viên cho gà
Để viên cám đạt chất lượng tốt, bà con cần lưu ý sau:
- Không sử dụng nguyên liệu bị nấm mốc
- Độ ẩm hỗn hợp nên khoảng 15 – 20%
- Nguyên liệu cần nghiền đều để viên cám đẹp
- Không ép khi máy chưa đủ nóng
- Làm sạch máy sau mỗi lần sử dụng
- Bảo quản nơi khô ráo để tránh mốc
Nên dùng máy ép cám mini hay máy ép cám viên công nghiệp
Đối với số lượng nhỏ, người chăn nuôi có thể dùng máy ép cám viên mini tuy nhiên năng suất chưa được cao và nguyên liệu ép còn có phần hạn chế.
Nếu bà con chăn nuôi đã xác định sử dụng làm cám lâu dài và muốn mở rộng đàn trong tương lai nên dùng các dòng máy ép cám viên trục đứng
- Ép nhanh chỉ trong vài phút
- Viên cám đồng đều mà không mất nhiều thao tác
- Năng suất từ 100 – 1000kg/giờ
- Ép đa dạng nguyên liệu như ngô, cám gạo, rau xanh, cua, cá, ốc..
- Phù hợp từ hộ chăn nuôi nhỏ đến trang trại quy mô lớn
Việc đầu tư máy ép cám viên tự phối trộn thức ăn cho gà, vịt, lợn tại nhà góp phần tiết kiệm thời gian chăn nuôi và tối ưu chi phí mua cám công nghiệp
3 vấn đề khi làm cám viên cho gà
Làm cám viên có cần hấp chín nguyên liệu không ?
Tuỳ vào đặc thù của vật nuôi của bà con, còn phần lớn các dòng máy ép cám viên hiện nay có thể ép trực tiếp nguyên liệu đã phối trộn với độ ẩm phù hợp
Cám viên tự làm bảo quản được bao lâu ?
Cám viên tự làm để được từ vài ngày đến vài tháng, tuỳ thuộc vào cách bạn xử lý độ ẩm và bảo quản. Do không chứa chất bảo quản nên thời gian sử dụng phụ thuộc vào độ khô của viên cám và điều kiện môi trường
- Chỉ phơi khô tự nhiên: cám dùng được trong 2-3 ngày
- Sấy khô hoàn toàn bằng các thiết bị sấy chuyên dụng và đóng gói kín; có thể bảo quản khoảng từ 20-40 ngày
- Nếu có trộn thêm nguyên liệu tươi: cua, cá, ốc nên cho vật nuôi ăn ngay hoặc bảo quản trong 1-2 ngày tránh ôi thiu, ẩm mốc
Làm sao để cám viên không bị bở ?
Để viên cám chắc và ít vỡ, có thể nghiền nguyên liệu thô như ( ngô hạt, đậu tương, các loại đỗ thành bột cám ) rồi phối trộn đồng đều duy trì độ ẩm khoảng 15 – 20 % trước khi ép và sử dụng khuôn ép phù hợp với từng vật nuôi
Sau khi ép nên phơi hoặc cho vào máy sấy khô hoàn toàn trước khi đóng bao
Tự làm cám viên là giải pháp hiệu quả giúp người chăn nuôi chủ động nguồn thức ăn, giảm chi phí và kiểm soát chất lượng khẩu phần cho từng vật nuôi. Tuy nhiên, để đạt hiểu quả cao, cần lựa chọn nguyên liệu sạch, phối trộn đúng tỷ lệ, đảm bảo độ ẩm phù hợp và thực hiện đúng quy trình ép viên
Nếu cần tư vấn lựa chọn dòng máy phù hợp với quy mô chăn nuôi, hãy tham khảo danh mục máy ép cám viên Bình Quân Group để được hỗ trợ
Trên đây là một số chia sẻ về cách làm cám viên cho gà, lợn, vịt, các số liệu công thức cám mang tính chất tham khảo tuỳ vào điều kiện và môi trường từng địa phương bà con có thể điều chỉnh khác nhau
Hy vọng bài viết đã mang đến cho bà con những thông tin hữu ích
